Het graf van de grote koiboi

Colonel William F. Cody (1889)
alias Buffalo Bill

door Tim Overdiek, de Volkskrant van za 13 december 1997;
overgenomen met toestemming van de auteur.

Veehoeder, express-rijder, jager, scout, showman, publiek leidsman en Amerikaanse Legende. Buffalo Bill, Amerika's beroemdste cowboy, was het allemaal. Geboren als William Frederick Cody leidde hij een ongemeen avontuurlijk bestaan, dat mythologische vormen zou aannemen. Maar hij bestaat echt, zoals diverse musea en gedenkplaatsen bewijzen.

DE WINTER is voelbaar in aantocht, maar het onverwacht vriendelijke najaarszonnetje aan de voet van de Rocky Mountains geeft een half uurtje respijt om samen met Buffalo Bill het een en ander te overdenken. Ik moet hem weliswaar delen met zijn echtgenote Louisa, maar dat hoeft de langverwachte ontmoeting aan zijn graf niet in de weg te staan.

Lookout Mountain. In de nadagen van zijn veelbewogen leven nam William Fredrick Cody bezoekende vrienden vanuit Denver mee naar boven. Daar genoot het gezelschap van het eindeloze uitzicht op de uitgestrekte vlakten waar de avonturier hoog in het zadel niet zelden risicovolle tochten had gemaakt. Een schitterend plekje als laatste rustplaats, zo liet hij zich geregeld ontvallen.

At rest here by his request vermeldt het grafschrift. Zelfs in geval Buffalo Bill er tegen zijn zin lag, dan nog was geen ontsnappen mogelijk. Ruim vier decennia na zijn begrafenis in 1917 stortte een plaatselijk comité een stevige lading cement over zijn kist. Vanuit het rivaliserende stadje Cody , in de noordelijke buurstaat Wyoming, waren verontrustende geluiden overgewaaid dat het lichaam zou worden gestolen en herbegraven in 's mans geboortegrond.

In Cody, waar eveneens een druk bezocht Buffalo Bill Historical Center is ingericht, was men ervan overtuigd dat de plaatselijke held ten onrechte aan de grond van Lookout Mountain was toevertrouwd. Paniek brak uit in Denver, waar onmiddellijk een militaire actie, compleet met twee tanks, op touw werd gezet om de historische plek te bewaken. Pantsering van het graf deed de rest. Buffalo Bill was, is en blijft van Colorado. Wow. Buffalo Bill. Hij bestaat echt. 'Mister Cody', spreek ik in gedachten, beleefder dan ooit. "Als kleine jongen wilde ik altijd cowboy worden."Eigenlijk moet ik zeggen, 'koiboi', zoals je het met ongebreidelde passie als zorgeloos jochie uitsprak. Maar dat snapt Buffalo Bill vast niet. Zoals ik hem evenmin hoef te vertellen hoe woedend ik werd toen mijn oudere broer na zijn eerste Engelse lessen pestend onthulde dat cowboy niet meer was dan 'koeienjongen'.

Voordat de nostalgische gang naar de gewijde heuveltop werd ingezet, was me in het belendende museum duidelijk geworden dat het bestaan van de koeienjongen veel ruiger en heroïscher was dan zelfs de stoere Engelse term kon doen vermoeden.

De schilderijen, foto's en andere herinneringen aan het Wilde Westen boorden nieuwe fantasieën aan. De werkelijkheid was vanzelfsprekend minder romantisch. Want wat voor lol valt te beleven aan wakker worden voor zonsopkomst, steevast zo rond een uur of vier? Wie geniet er van het opwaaiende, adembenemende zand achter de voortstappende kudde, het baggeren door modderige rivieren, het bijeen houden van onwillige koeien die zich, al afdwalend, in de nesten werken? En wie kiest vrijwillig voor lange dagen in de zinderende hitte van Arizona of de soms dodelijke vrieskou van Montana?
Het kan niet echt een jeugddroom zijn geweest die bewaarheid werd, maar reeds op zijn negende was William Cody (1846) veehoeder, 'koeienjongen'. Vijfentwintig dollar-per maand, verdiende hij.

Vier jaar later volgde William het spoor van de goudkoorts en belandde hij in Pikes Peak-country in Colorado. Als dertienjarige werd hij een van de jongste rijders van de Pony Express, een koeriersdienst die hem wegwijs maakte op de gevaarlijke vlakten.
Zijn bijnaam verwierf hij als buffeljager. In een tijdsbestek van acht maanden velde Cody eens 4280 buffels. Het was de periode waarin het totale aantal buffels van vijftien miljoen in 1865 binnen twintig jaar zou afnemen tot enkele duizenden. De huid werd gebruikt voor bontjassen, en op een gegeven moment zetten treinladingen plezierjagers koers richting jachtvelden. Cody heeft zich altijd fel afgezet tegen deze zinloze massamoord. In het leger ontpopte Buffalo Bill zich als een begenadigd verkenner. Hij traceerde onder meer in 1869 het kampement van de vijandelijke Cheyenne-indianen. Een bloedige veldslag tussen 's lands oorspronkelijke bewoners en het Amerikaanse leger volgde, waarbij chief Tall Bull om het leven kwam. Tijdens een latere confrontatie scalpeerde Buffalo Bill eigenhandig Cheyenne-sub-chief Yellow Hand. Die wapenfeiten maakten van hem een nationale held.
Mijn nieuwsgierigheid naar Buffalo Bill werd aangewakkerd tijdens een eerder bezoek aan de Cowboy Hall of Fame, dat driehonderd kilometer ten zuiden van Denver in Oklahoma City is gelegen. Daar is Cody vereeuwigd in een gigantisch standbeeld, met zijn geweer zwaaiend boven het hoofd en zittend op een steigerende Brigham, een van zijn favoriete paarden.

Het nationale museum in Oklahoma is een waar paradijs voor elke geïnteresseerde in het Wilde Westen. Een brede collectie kunst en historische voorwerpen vormen een hommage aan de gebeurtenissen die zich aan het eind van de vorige eeuw ten westen van de Mississippi voltrokken. 'Een legendarisch tijdperk leeft voort in onze collectieve verbeelding', prijst het museum zichzelf met recht aan.
In de Cowboy Hall of Fame ontmoette ik Wayne Elliott, die met zijn grootvader Bob aan een pelgrimage bezig was. Er was weinig veranderd, vond het tweetal. Wayne is een 37-jarige cowboy wiens werkterrein in Arizona's Santa Catalina-bergen ligt. Dagelijks bestrijkt hij met zijn paard honderd vierkante mijl en laveert hij om rotsen en cactussen.
Altijd heeft hij wel wat te doen, zei hij, ook al is het een loodzwaar bestaan. Maar wat er ook gebeurt, ik heb werk.' En hij is een cowboy. Opa Bob knikte. Hij verhaalde van trucks, jeeps en zelfs helikopters die tegenwoordig worden ingezet. Toch kwam het op hetzelfde neer. "Lange uren in het zadel, Lang uren."In de jaren twintig verdiende Bob een dollar per dag. "Plus drie goede maaltijden", en dat was ook wat waard.

Bob en Wayne vergaapten zich in Oklahoma's Hall of Fame aan portretten van zogenaamde Hollywood-cowboys. John Wayne, Gary Cooper, Roy Rogers, Gene Autry, Kirk Douglas, en niet te vergeten voormalig president Ronald Reagan speelden rollen die weinig van doen hadden met de werkelijke wederwaardigheden van de Amerikaanse cowboy. Ook William Cody zweefde soms tussen fictie en realiteit. Want Buffalo Bill was meer dan het droombeeld van elke kleine jongen, die pief-paffend door achtertuinen raasde. Wie inzag dat het Wilde Westen niet langer bestond, kon altijd nog met het circus mee. Buffalo Bill was de regisseur en hoofdrolspeler van het rondreizende Wild Westtheater.

In zijn show herleefden onder meer historische veldslagen met indianen. Hij begaf zich op het acteursvlak door 's winters in oostelijke steden op te treden in een serie melodrama's over het Wilde Westen. Scherpzinnig en lucratief bleek zijn plan om een complete voorstelling te organiseren, met honderden paarden, cowboys en indianen' Aangemoedigd door zijn Amerikaanse succes, trok Cody naar Europa waar hij tot levende legende was uitgegroeid.
Als entertainer verdiende Buffalo Bill tussen 1883 en 1913 miljoenen dollars, die hij in zijnongeremde generositeit later even makkelijk zou verliezen. Buffalo Bill stierf als een failliet en gebroken man, al zou de geschiedenis naar behoren haar werk doen. Zo'n 25 duizend mensen draafden op voor zijn teraardebestelling. Die bewondering is anno 1997 nog steeds merkbaar bij Cody's graf, waar de zwijgzaamheid ronduit inspirerend is. Ik voel na dertig stille minuten op Lookout Mountain de behoefte om zijn steen te bevoelen, maar plots schiet me een ongeschreven code uit het Wilde Westen te binnen. Maak nooit een cowboy wakker door hem aan te raken. Gebruik je stem. De ontberingen op de vlakten hebben hem namelijk uiterst gevoelig gemaakt, en een pistool is snel getrokken.
De aarzeling is kennelijk opgemerkt. De ruisende wind fluistert mij toe dat Buffalo Bill het samenzijn genoeg vindt. Tijd om afscheid te nemen. Met stevige tred daal ik af, stap in mijn gereedstaande huurauto, en geef gas richting horizon.





meer weten over Buffalo Bill:

Cody-museum the city of Cody